Adet düzensizlikleri, adet kanamasının normal fizyolojik sınırlarının dışına çıkması durumudur. Bu düzensizlikler aşağıdaki şekillerde ortaya çıkabilir:
Adet kanamasının normal periyodunun dışında olması
Adetlerin beklenenden daha sık gelmesine polimenore, beklenen zamandan daha geç gelmesine ise oligomenore adı verilir.
Adet arası kanamalar
İki adet dönemi arasında görülen kanamalar metroraji olarak tanımlanır.
Adet kanamasının pıhtılı olması
Normal şartlarda adet kanı pıhtılaşmaz. Adet sırasında parça veya pıhtı düşürülmesi, kanamanın normalden fazla olduğunu ve hipermenore durumunu düşündürür.
Adetlerin ağır ve sancılı geçmesi
Adet döneminde yoğun ağrı, gerginlik, bulantı ve genel rahatsızlık hissi ile seyreden durum dismenore olarak adlandırılır. Dismenorenin organik veya fonksiyonel birçok nedeni olabilir.
Adet kanamasının normalden uzun sürmesi
Normal adet süresi 2–8 gün arasındadır. Sekiz günden uzun süren adet kanamaları menoraji olarak tanımlanır ve patolojik kabul edilir.
Adet kanaması medikal literatürde mens, regl, menses, siklus gibi terimlerle ifade edilir. Halk arasında ise ay hali, periyodgibi ifadelerin yanı sıra yanlış biçimde renkli olmak gibi tabirler de kullanılmaktadır.
Adet düzensizlikleri temel olarak iki ana grupta değerlendirilir:
Üreme organlarında yapısal bir patolojiye bağlı olarak gelişir.
Rahimde myom, polip, tümörler veya yumurtalık (over) kistleri bu gruba girer.
Yaklaşık olarak vakaların %25’i bu gruptadır.
Rahim ve yumurtalıklarda yapısal bir bozukluk olmaksızın, yalnızca hormonal dengesizliklere bağlı gelişen kanamalardır.
Vakaların yaklaşık %75’ini oluşturur.
Bir adet düzensizliğinin hormonal kökenli olarak kabul edilebilmesi için, öncelikle organik nedenlerin mutlaka dışlanması gerekir.
Özellikle ergenlik öncesi ve menopoz sonrası görülen her türlü vajinal kanama ciddi kabul edilmeli ve mutlaka araştırılmalıdır.
Hormonal olmayan adet düzensizliği nedenleri arasında şunlar yer alır:
Genital bölge travmaları
Rahim ve rahim ağzı enfeksiyonları
Rahim myomları
Adenomyozis
Rahim iç zarının (endometrium) iyi huylu veya kötü huylu hastalıkları
Yaş faktörü büyük önem taşır.
40 yaş altındaki düzensiz kanamalar çoğunlukla hormonal nedenlere bağlıyken,
40 yaş sonrasında hormon dışı nedenlerin olasılığı belirgin şekilde artar.
Rahim içi araç (spiral), doğum kontrol hapları, cilt altı implantlar ve aylık–üç aylık korunma iğneleri de düzensiz vajinal kanamaya neden olabilir.
Ayrıca düşük, dış gebelik ve mol gebeliği gibi erken gebelik komplikasyonları da vajinal kanama ile kendini gösterebilir.
Düzensiz adet kanaması şikâyeti mutlaka bir kadın hastalıkları uzmanı tarafından değerlendirilmelidir.
Değerlendirme sürecinde:
Ayrıntılı jinekolojik muayene yapılır
Vajina, rahim ve yumurtalıklar incelenir
Jinekolojik ultrasonografi ile rahim ve yumurtalıklarda kitle varlığı araştırılır
Rahim iç zarının (endometrium) kalınlığı ölçülür
40 yaş üzerindeki hastalarda, belirgin bir neden bulunamazsa rahim iç zarından biyopsi alınarak patolojik inceleme yapılması gerekebilir. Bu işlem rahim kanserlerinin dışlanması açısından önemlidir.
Ergenlik ve menopoz dönemlerinde veya düzensiz aralıklarla adet gören hastalarda hormon testleri de değerlendirmeye eklenir.
Tedavi tamamen nedene yönelik planlanır.
Kanamanın nedeni rahim veya yumurtalıklardan kaynaklanıyorsa, örneğin büyük bir myom veya kanser varlığında cerrahi tedavi gerekebilir.
Bazı durumlarda rahmin tamamen alınması (histerektomi) ile sorun kalıcı olarak çözülür.
Menopoz sonrası görülen her türlü kanama patolojik kabul edilir.
Bu hastalarda ultrasonografi, endometrial biyopsi ve gerekirse histeroskopi ile ayrıntılı inceleme yapılmalıdır.
Tüm tetkiklere rağmen organik bir neden bulunamazsa, adet düzensizliği hormonal dengesizliğe bağlanır.
Bu durumda adet düzenleyici hormonal tedaviler uygulanır.
Tedavide:
Doğum kontrol hapları
Hormon düzenleyici ilaçlar
Destekleyici ve dengeleyici tedaviler
kullanılabilir.
