Mesane; idrar torbası veya sidik kesesi olarak adlandırılan organdır. Latince kökenli “cyst” kelimesi mesane anlamına gelirken, sistit (cystitis) terimi mesanenin iltihabi hastalığını ifade eder. Halk arasında zaman zaman yanlış olarak “sistik” şeklinde telaffuz edilebilmektedir.
Sistit; en sık mikrobik (bakteriyel) enfeksiyon sonucu ortaya çıkmakla birlikte, kimyasal irritasyon, travmatik zedelenme veya mekanik etkenlere bağlı olarak da gelişebilir. Bakteriyel etken saptanmayan durumlar amikrobik sistitolarak tanımlanmaktadır.
Sistit, özellikle kadınlarda sık görülen bir sağlık problemidir. Erişkin kadınların yaklaşık yarısı yaşamları boyunca en az bir kez ağrılı sistit atağı geçirmektedir.
Kadınlarda sistitin erkeklere oranla belirgin derecede daha sık görülmesinin temel nedeni anatomiktir. İdrarın mesaneden dışarı atılmasını sağlayan kanal olan üretra, kadınlarda erkeklere göre daha kısa yapıdadır. Bu durum, dış ortamdan gelen mikroorganizmaların mesaneye ulaşmasını kolaylaştırır. Sonuç olarak kadınlarda sistit görülme sıklığı erkeklere kıyasla yaklaşık 10 kat daha fazladır.
Sistitin en sık görülen belirtileri şunlardır:
İdrar yaparken yanma ve ağrı
Sürekli idrar yapma isteği (idrara sıkışma hissi)
Sık idrara çıkma ancak her seferinde az miktarda idrar yapabilme
İdrar yaparken hissedilen yanma bazı hastalarda son derece şiddetli olabilir ve “cam kesiği” ya da “bıçak saplanması” şeklinde tarif edilebilir.
Bazı olgularda idrar yapma isteği ani gelişir ve kişi tuvalete yetişemeden idrar kaçırabilir. Bu duruma inkontinans adı verilir.
Sistitte ayrıca:
Alt karın (kasık) ağrısı
Bele doğru yayılan ağrı
Bulanık, kötü kokulu idrar
İdrarda kan görülmesi
izlenebilir. İdrarla kanama görülmesi durumunda tablo hemorajik sistit olarak adlandırılır.
Bulantı ve kusma eşlik edebilir. Ateş genellikle hafiftir veya hiç yoktur. Yüksek ateş varlığı, enfeksiyonun böbreklere doğru ilerlediğini düşündürür.
İdrar yaparken yanma: Disüri
Sürekli idrar varmış hissi: Urgency
Sık idrara çıkma: Poliüri
Kasık ağrısı: Pelvik ağrı
İdrar kaçırma: İnkontinans
Bakteri bulaşı: Kontaminasyon
Bakterilerin yerleşip çoğalması: Kolonizasyon
Sistitler genel olarak mikrobik ve amikrobik olmak üzere iki ana gruba ayrılır.
Tüm sistit vakalarının önemli bir kısmı bakteriyel kaynaklıdır. En sık etken, bağırsak florasında doğal olarak bulunan Escherichia coli (E. coli) bakterisidir. Bunun dışında Klebsiella, Proteus, Stafilokok ve Enterobakter türleri de sistite yol açabilir.
Normal şartlarda idrarın asidik yapısı ve işeme sırasındaki idrar akımı bakterilerin üretrada tutunmasını engeller. Ancak idrar akımının yavaşlaması, aşırı bakteri bulaşı veya idrar pH’ının yükselmesi durumunda bakteriyel sistit gelişebilir.
Mikrobik olmayan sistitler genellikle idrar yolu veya mesanenin tahrişi sonucu ortaya çıkar. Yeni evlenen veya ilk kez cinsel ilişki yaşayan kadınlarda görülen balayı sistiti bu gruba girer.
Ayrıca:
Parfümlü sabun ve deterjanlarla yapılan köpük banyoları
Klorlu havuzlar
Kimyasal dezenfektanlar
Baharatlı yiyecekler, çikolata, yumurta gibi bazı besinler
üretra ve mesane mukozasında irritasyona neden olarak amikrobik sistite yol açabilir.
Balayı sistiti, ilk cinsel ilişkiden birkaç gün sonra ortaya çıkan; idrar yaparken yanma, sık idrara çıkma ve kasık ağrısı ile seyreden bir tablodur. Mekanik travmaya bağlı olarak üretrada gelişen ödem idrar akımını zorlaştırır ve enfeksiyon gelişimini kolaylaştırır.
Sistit tanısı basit görünse de aşağıdaki durumlarla karışabilir:
Mesane taşları
Mesane tümörleri
Vajinal enfeksiyonlar
Rahim ağzı enfeksiyonları
Rahim enfeksiyonları
Bu nedenle ayırıcı tanı mutlaka yapılmalıdır.
Hemorajik sistit, bakterilerin mesane duvarına ilerleyerek damar hasarı oluşturması sonucu idrarda kanama ile seyreden sistit türüdür.
Evet. Sistit için cinsel ilişki öyküsü şart değildir. Bakirelerde, çocuklarda ve ileri yaşta da görülebilir.
Gebelikte ise mesane ve idrar yollarına bası, hormonal değişiklikler ve bağışıklık sistemindeki değişiklikler nedeniyle sistit daha sık görülür. Asemptomatik bakteriüri gebelikte mutlaka tedavi edilmelidir.
Tanı klinik değerlendirme ve laboratuvar testleri ile konur. En sık kullanılan yöntemler:
Tam idrar tetkiki
İdrar kültürü ve antibiogram
Tam kan sayımı
Ultrasonografi
Tedavi genellikle kısa süreli antibiyotik veya üriner antiseptik ilaçlarla yapılır. Antibiyotik seçimi kültür sonucuna göre veya ampirik olarak planlanabilir.
İdrarı uzun süre tutmamak
Küvette köpük banyosundan kaçınmak
Parfümlü sabun ve deterjan kullanmamak
Genital temizlikte önden arkaya doğru yıkama
Duş şeklinde banyo yapmayı tercih etmek
Aşırı klorlu havuzlardan kaçınmak
