Kist, en basit haliyle içi sıvı dolu bir keseciktir. Yumurtalıkta görülen kistler de tıpta “over kisti” diye geçer.
Kritik nokta şu: Over kistlerinin büyük kısmı iyi huyludur ve çoğu kendiliğinden kaybolur. Halk arasındaki “kist = kanser” refleksi çoğu zaman gereksiz paniktir.
Yumurtalık, içinde çok farklı hücre tipleri barındırır ve hormonlara sürekli yanıt veren bir organdır. Bu yüzden:
“Fonksiyonel” (döngüye bağlı) kistler oluşup kaybolabilir,
Bazen kistler büyür ama uzun süre belirti vermeyebilir.
Hücreler sıvı üretir. Bu sıvı birikimi zarla çevrelenip kapalı bir kese haline gelirse “kist” olur.
Yumurtalık kistlerinin önemli bir kısmı, özellikle üreme çağında, yumurtlama döngüsünün doğal bir yan ürünü gibi gelişebilir.
Over kistleri çoğu zaman belirti vermez ve rutin muayenede yakalanır. Belirti verirse de genellikle “spesifik olmayan” şikayetlerdir:
Adet düzensizliği (en sık)
Karında şişkinlik / dolgunluk
Kasık-karın ağrısı (aslında daha nadir)
Kabızlık, ağrılı dışkılama gibi sindirim şikayetleri
Sık idrara çıkma (mesaneye bası)
Net uyarı:
Ağrı başladıysa kist büyümüş, iltihaplanmış, endometriozis eşlik ediyor olabilir veya acil durum gelişmiş olabilir.
Bazı kistler:
Torsiyon (kistin kendi etrafında dönmesi) yapabilir
Rüptür (patlama/kanama) yapabilir
Bunlar ani, şiddetli kasık/karın ağrısı ve “akut karın” tablosu oluşturabilir.
Şunlar varsa bekleme:
Ani başlayan bıçak gibi ağrı
Bulantı-kusma
Bayılma/soğuk terleme
Ateş
Şiddetli hassasiyet
Bu senaryo “yarın bakarız” değil, acil değerlendirme senaryosudur.
Klasik yol:
Jinekolojik muayene
Pelvik ultrason (özellikle transvajinal ultrason)
Gerekirse ek olarak:
MRI / BT
Hormon testleri
Kanda tümör belirteçleri (tumor marker)
Bu karar tek bir şeye bakılarak verilmez; risk puanı gibi düşün.
Üreme çağında olmak
Basit kist görünümü (ince duvar, içi temiz sıvı)
5–6 cm’den küçük
Düzgün sınırlı, mobil
Menopoz sonrası ortaya çıkması
5–6 cm’den büyük + düzensiz yapı
Solid/kompleks yapı (içinde septa, katı alanlar)
Papiller çıkıntılar (karnıbahar gibi uzantılar)
Batında asit (sıvı)
Çevreye yapışık/immobil kitle
Üretere bası → hidronefroz gibi bulgular
Sık kullanılanlar:
CA-125, CA 19-9, CA 15-3 (siz de yazmışsınız)
Ama açık konuşayım:
Tümör marker tek başına teşhis koymaz.
Özellikle CA-125, endometriozis, adet dönemi, pelvik enfeksiyon, miyom gibi iyi huylu durumlarda da yükselebilir. Bu testler:
Daha çok şüpheli kitleyi değerlendirmede yardımcıdır,
Takipte trend görmekte işe yarar.
Menopoz sonrası kist
Kistin büyümesi / kaybolmaması
Kompleks-solid görünüm
Asit, papiller çıkıntı, düzensiz sınır
Şiddetli ani ağrı (torsiyon/rüptür şüphesi)
